Jakie jest prawidłowe tętno i rytm serca w trakcie wysiłku fizycznego?

Czym jest tętno wysiłkowe i od czego zależy?

Tętno spoczynkowe u zdrowej osoby dorosłej wynosi zazwyczaj od 60 do 100 uderzeń na minutę. Podczas wysiłku fizycznego wartość ta wzrasta proporcjonalnie do intensywności ćwiczeń. W przypadku umiarkowanej aktywności tętno może osiągać poziom 110-140 uderzeń na minutę, natomiast przy intensywnym wysiłku może dochodzić do 180, a nawet 200 uderzeń. Na poziom tętna wysiłkowego wpływa jednak wiele czynników, w tym:

• wiek – wraz z wiekiem tętno maksymalne ulega obniżeniu,
• płeć – statystycznie mężczyźni mogą mieć nieco inne wartości tętna przy tym samym obciążeniu niż kobiety,
• poziom kondycji fizycznej – osoby regularnie trenujące mają zazwyczaj niższe tętno spoczynkowe oraz wolniejszy wzrost tętna podczas wysiłku,
• rodzaj aktywności – ćwiczenia aerobowe (jak bieganie) generują inne zmiany tętna niż trening siłowy. 

Jak obliczyć szacunkowe tętno maksymalne (HRmax)?

Do określenia przybliżonych, indywidualnych granic tętna często wykorzystuje się pojęcie tętna maksymalnego (HRmax). Jest to najwyższa częstotliwość, z jaką serce człowieka jest w stanie bić podczas największego wysiłku. Popularnym, choć uproszczonym sposobem jego oszacowania jest wzór "220 minus wiek". Przykładowo, dla osoby w wieku 30 lat szacunkowe HRmax wyniesie 190 uderzeń na minutę. Na podstawie tej wartości wyznacza się tzw. strefy tętna, które pomagają w kategoryzacji intensywności treningu. Do monitorowania pulsu w czasie rzeczywistym służą m.in. pulsometry, zegarki sportowe czy opaski fitness.

Kiedy warto zwrócić uwagę na rytm serca?

Należy odróżnić pojęcie tętna (częstotliwości uderzeń) od rytmu serca (regularności tych uderzeń). Przyspieszenie tętna w trakcie wysiłku jest zjawiskiem normalnym i oczekiwanym. Z kolei rytm serca powinien pozostawać miarowy (regularny). Pojawienie się nieregularnego bicia serca, "przeskakiwania" czy uczucia kołatania, zarówno w spoczynku, jak i podczas aktywności, bywa sygnałem wymagającym dalszej obserwacji. Do oceny miarowości pracy serca i diagnostyki ewentualnych zaburzeń rytmu służą specjalistyczne badania EKG, które rejestrują aktywność elektryczną serca.

Monitorowanie pracy serca podczas wysiłku – podsumowanie

Obserwacja tętna i rytmu serca podczas aktywności fizycznej dostarcza informacji o adaptacji organizmu do obciążenia. Prawidłowa reakcja to proporcjonalny wzrost częstotliwości uderzeń serca (tętna) przy zachowaniu jego regularnego rytmu. Wartości te są indywidualne i zależą od wieku, płci oraz poziomu wytrenowania. Do oszacowania górnej granicy pulsu służy wzór na tętno maksymalne (HRmax). W diagnostyce zaburzeń rytmu serca wykorzystywane są m.in. badania EKG.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy wysokie tętno podczas ćwiczeń jest zawsze powodem do niepokoju?
Nie. Wzrost tętna jest naturalną reakcją organizmu na wysiłek, niezbędną do dostarczenia tlenu do pracujących mięśni. Tętno powinno jednak wrócić do wartości zbliżonych do spoczynkowych w ciągu kilku-kilkunastu minut po zakończeniu ćwiczeń.

Jaka jest różnica między tętnem a rytmem serca?
Tętno (puls) to częstotliwość uderzeń serca, najczęściej wyrażana w liczbie uderzeń na minutę (bpm). Rytm serca określa regularność tych uderzeń – czy odstępy między kolejnymi skurczami są równe.

Co to jest tętno spoczynkowe i o czym świadczy?
Tętno spoczynkowe to liczba uderzeń serca na minutę mierzona w stanie pełnego relaksu (np. rano po przebudzeniu). Niższe tętno spoczynkowe (np. poniżej 60 bpm) jest często oznaką dobrej wydolności układu krążenia, charakterystyczną dla osób aktywnych fizycznie.